As die Kaap jou in jou moederstad in stuur

Kaapstad is bekend as die Moederstad. Fraai, maar wie se moeder? Want soms behandel hierdie matriarg haar kinders erg stief.

Onder die postwaarheid- skynheilige dekmantel van vooruitgang en desensifisering, draai die Kaap van Storms haar rug op vele van sy weerloosste inwoners. Seepunt was eens ’n mengelmoes van ryk en arm mense. Vandag word die meeste verarmde bejaardes en gewone werkers wat hul hele lewe lank hier gewoon het, uitgedwing na die ver buitewyke van die stad.

Dié eens kosmopolitiese voorstad is nou die speelplek vir ’n sekere groep uitverkorenes. Daar is genoeg plekke wat leeg staan en gebruik kan word vir bekostigbare behuising, maar die stadsvaders se hubris hang soos vet pense oor hul broeke.

Mammon, nie medemenslikheid nie, is die mantra. Die res van die Kaap volg in dieselfde voetspore. Behalwe vir haar verste buitewyke, het die stad onbekostigbaar vir gewone mense geword. Dit is die blinkvet heimat van die elite.

Terwyl dié welvoorsiene kabaal self­voldaan wegkyk, skenk die Moederstad ­die lewe aan ‘n monster: Dit is die ­geboorte van ‘n nuwe apartheid, ekonomies en ruimtelik, waar geen bergie, hawelose, werklose of armoedige in sig moet wees nie.

DIE EERSTE VLAMME, VERMINKTE ­PUINE EN SANDSTIL KUILE ROER REEDS RAKA-AGTIG OP DIE NADERENDE RAND.

Die skitterende poorte van eldorado, goudland, is gesluit, terwyl die gepeupel uit sig uit buite die mure moet wegraak. Net soos ons vandag nog die duur rekening vir apartheid betaal, gaan hierdie kortsigtige modus vivendi groot en ernstige gevolge in die toekoms hê.

Die brose psige van hierdie stad word platgetrap en daarom gaan dié stad nog brand. Die eerste vlamme, verminkte ­puine en sandstil kuile roer reeds Raka-agtig op die naderende rand.

Die organisasie Ndifuna Ukwazi, Reclaim the City, het navorsing oor massa-uitsettings nét in Woodstock openbaar gemaak.

In 2004, in Careystraat, is twee bejaarde vroue ná 50 jaar uit hul huis gesit. In Gympystraat in 2009 is vele families uitgesmyt en na die konsentrasiekampagtige Blikkiesdorp verwyder.

In dieselfde jaar is vyf families uit hul huise in St. James-straat verwyder en immigrante is op die sypaadjie van Victoriaweg agtergelaat. Die jaar 2012: Sewe families is uit hul Cornwellstraat-huise uitgesit, insluitende kinders en ou mense. Later daardie jaar is nog agt families uit dié straat geboender.

IN 2015 HET DIE BROMWELLSTRAAT-SLAGTING BEGIN.

In 2015 het die Bromwellstraat-slagting begin. Families wat al vier generasies lank in dieselfde huise woon, is gevra om te trek. ‘n Vrou van 70 is beveel om te trek, ‘n seweverdiepingwoonstelgebou word ­opgerig.

Hierdie jaar in Albertweg, is 15 families gevra om te loop, die plek waar hulle woon, gaan luukse verblyf word.

In 2013 was die gemiddelde prys van ‘n Woodstock-erf tussen R100 000 en R300 000. Teen 2015 was dit tussen R1,6 miljoen en R2,6 miljoen. In ’n vyf­jaartydperk het eiendomspryse met 72,7% opgeskiet.

Volgende in die visier is die Bo-Kaap, Soutrivier en . . .

Die retoriese vraag: Het ons niks geleer uit die tragiese nagevolge van Distrik Ses nie? Nee.

verskoppeling. s.nw. Iemand wat verstoot is, verstoteling: Die boggelrug is maar ‘n arme verskoppeling. – e-HAT (Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal).

Bron: Netwerk 24
Skrywer: Herman Lategan


Enjoyed this post? Share it!

 
 

Eeue oue Kasteel in Kaapstad se buitemure word tuiste vir haweloses

Deesdae word daar sommer slaapplek gemaak teen die buitemure van die Kasteel in Kaapstad. Die eeue-oue klippe word uit die mure gebreek om vuurmaakplekke te pak en die klere word oor die takke van die omheining gehang.

eue oue Kasteel in Kaapstad se buitemure word tuiste vir haweloses

Die Kasteel die Goeie Hoop (Nederlands: Kasteel de Goede Hoop) in Kaapstad is die oudste gebou uit die blanke vestigingstyd in Suid-Afrika. Die vesting is tussen 1666 en 1679 deur die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie (VOC) gebou, en het ‘n klein klei- en houtfort vervang wat deur Jan van Riebeeck, stigter van die halfwegpos aan die Kaap die Goeie Hoop, gebou is in 1652.

In 1664 was daar ‘n oplewing van gerugte van oorlog tussen die Koninkryk van Groot-Brittanje en die Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande en daar was vrese vir ‘n Britse aanval op die Nederlandse Kaapkolonie. Gedurende dieselfde jaar is kommandeur Zacharias Wagenaer beveel om ‘n vyfpunt klipkasteel te bou. Op 26 April 1679 is die vyf bastions (punte) genoem na die hooftitel van Willem, die Prins van Oranje. Die westelike bastion is genoem Leerdam; kloksgewys gevolg deur Buuren, Catzenellenbogen, Nassau en Oranje.

eue oue Kasteel in Kaapstad se buitemure word tuiste vir hawelosesIn 1682 vervang die hekopening die ou ingang wat aan die see gefront het. Die kloktoring, geleë bo die hoofingang is gebou in 1684. Die oorspronklike klok, die oudste in Suid-Afrika, is gegiet in Amsterdam in 1697 deur Claude Fremy en weeg 300 kg. Dit was gebruik om die ure aan te dui en burgerlikes te waarsku in geval van gevaar en kon tot 10 km ver gehoor word. Dit was ook gelui om inwoners en soldate vir belangrike aankondigings saam te roep.

Binne die mure van die Kasteel was daar onder andere ‘n kerk, bakkery, werkswinkels, leefkwartiere, winkels, selle en ‘n verskeidenheid ander fasiliteite. Die geel verf op die mure was gekies omrede sy vermoë om hitte en fel sonlig te verminder. ‘n Muur verdeel die binnehof van die kasteel. Die verdeling is gedoen om inwoners te beskerm in geval van ‘n aanval. Die bekende Katbalkon is ‘n uitstaande kenmerk van die verdelingsmuur. Die oorspronklike balkon is gebou in 1695 en is herbou in sy huidige vorm deur die VOC tussen 1786 en 1790. Vanaf die balkon is aankondigings gedoen aan soldate, slawe en burgers van die Kaap. Die balkon lei na die beroemde William Fehr-versameling van historiese skilderye en outydse meubels, wat betrekking het op die Kaap die Goeie Hoop.

In 1936 is Kasteel die Goeie Hoop tot ‘n nasionale monument verklaar. As gevolg van ‘n uitgebreide restourasieproses wat van stapel gestuur is in die 1980’s, is die Kasteel die Goeie Hoop die bes bewaarde fort van sy soort wat gebou is deur die VOC waar dit belange gehad het.

Die Kasteel die Goeie Hoop was die plaaslike hoofkwartier van die Suid-Afrikaanse Weermag in die Wes-Kaap en huisves die militêre museum en seremoniële fasiliteit vir tradisionele Kaapse Regimente.

eue oue Kasteel in Kaapstad se buitemure word tuiste vir haweloses


Enjoyed this post? Share it!

 
 

Polisie ontlont onlus in Stellenbosch na inwoners slaags raak met mekaar

Die polisie se eenheid vir openbare polisiëring moes Maandagaand tussenbeide tree toe ’n groep van sowat ’n duisend inwoners van twee gemeenskappe in Stellenbosch met mekaar slaags geraak het.

Volgens die polisie is inwoners van Kayamandi ongelukkig omdat die munisipaliteit die kragtoevoer na die Enkanini-gebied afgesny het.

’n Groep inwoners van Kayamandi het Maandagaand na die nabye Ozone-gemeenskap oorbeweeg en onder meer paaie met brandende bande versper.

Sover verstaan word, het inwoners van Ozone wat ongelukkig was met die situasie, die betogende inwoners van Kayamandi aangevat, waarna ’n oor-en-weer-klipgooiery tussen die twee groepe ontstaan het.

Die polisie is ontbied om die situasie onder beheer te bring en was Maandagaand teen 22:30 steeds op die toneel.

Dit was nie onmiddellik bekend of enigiemand ernstig tydens die onluste beseer is en of enige infrastruktuur beskadig is nie.

Die polisie hou die situasie dop.


Enjoyed this post? Share it!

 
 

Orania se Ora gaan in ‘n nuwe digitale geldeenheid omskep word wat die Rand kan teenstaan

Ekonoom Dawie Roodt is betrokke by ‘n projek om ‘n nuwe digitale geldeenheid in die dorp van Orania te ontwikkel met die digitaliseering gebruik van hul bestaande Ora geldeenheid, wat die ekonomie van die dorp aansienlik sal verbeter.

Die digitale geldeenheid sal met behulp van slimfone verhandel word, en Roodt het gesê dat hulle met kundiges gewerk het om die aanlyn-platform te skep.

Die gedrukte Ora notas sal vervang word deur die digitale Oras, met Roodt wat verklaar dat dit die amptelike stop van die plan is.

Maar dit is nie waar die potensiaal van die projek eindig nie, aangesien Roodt gesê het die digitale Ora kan ‘n volwaardige geldeenheid word wat teen die rand meeding.

In hierdie scenario sal dit nie deur die rand gerugsteun of gekoppel word nie.

Roodt het gesê daar is verskeie opsies vir die digitale Ora, insluitende:

  • Gerugsteun deur die rand – die waarde word gekoppel aan die randwaarde wat belê word.
  • Gerugsteun deur ‘n mandjie goedere – gewaarborg deur die Kamer van Koophandel van Orania.
  • Gerugsteun deur ‘n mandjie dienste – verskaf deur die plaaslike regering Orania.
  • Nie gesteun nie – soortgelyk aan baie globale geldeenhede.

“Die moontlikheid is dat ons binnekort ‘n nuwe digitale geldeenheid kan hê wat die rand in Suid-Afrika teenstaan, en die beste deel is dat niemand ons kan keer nie,” het Roodt gesê.

Die enigste manier om dit te stop, is om die internet af te skakel.

Die Ora en Orania:

Orania is geleë langs die Oranjerivier in die Noord-Kaap, en is in 1990 gestig en het tans ongeveer 1500 inwoners.

Wat Orania uniek maak, is dat dit ‘n eie Handelskamer het, sy eie geregistreerde bank (Orania Spaar en Krediet Kooperatief) en sy eie geldeenheid, die Ora.

Die Ora dien meer as ‘n “token” of “voucher” eerder as ‘n volle geldeenheid, en word deur die rand ondersteun.

Die handelskamer druk Ora notas, gee dit aan die bank, en die bank verkoop dan hierdie bewysstukke vir rande.

Mense wat in Orania woon, handel in Oras, en dit is wettig betaalbaar in die dorp.

Die rande vanuit voucher-verkope word dan belê in ‘n rentedraende rekening, wat beteken dat die waarde van die belegging groei.

Elke Ora het ‘n vervaldatum van drie jaar, waardeur baie Oras – veral van toeriste – nie vir rand weer verlos word nie.

Die rente op die rand-belegging en die Oras wat nie verlos word nie, is ‘n belangrike bron van inkomste vir die Orania-kamer van koophandel.

Don V


 

Enjoyed this post? Share it!

 
 

We will shut down Cape Town – DA and EFF

Mmusi Maimane of the DA and Julius Malema of the EFF – both show themselves to believe it is is acceptable to shut down the private businesses of citizens in order to protest in Cape Town. Watch the video down below:


Enjoyed this post? Share it!

 
 

DA’s new African Nationalism ideology is in direct conflict with the interest of the communities of the Western Cape

Some factual statistics about the DA to consider; The DA has recently changed its ideology to that of African Nationalism from a previously Liberalism ideology.

Discover it for yourself here:

African nationalism is an umbrella term which emerged under European colonial rule during the 19th and 20th centuries and it plays an important role in forcing the process of decolonisation of Africa.

The DA received 4,091,584 votes in the last election of which 1,259,645 votes come from the Western Cape.

This means that by far the DA majority support is based in the Western Cape.
The demographics of the Western Cape consists of 32.8% Black African, and coincidentally the ANC received 32.89% of the vote in the Western Cape.
Then the remaining 68% of the Western Cape demographics consists of coloured and white communities.

THESE FACTS BEG THE FOLLOWING QUESTIONS;

What benefit does the ideology of African Nationalism hold for the 68% coloured and white communities of the Western Cape?

Is this ideology not in direct conflict with the interest of the coloured and white communities of the Western Cape?

When did the new DA get the mandate from the majority of their supports to adopt an ideology that is in direct conflict with them?

When was the DA intending to make public this change in their ideology?
Is the DA abusing the funding, support and trust of their Western Cape constituency in order to gain the favour of the majority of South African voter at the expense of the people of the Western Cape?


Enjoyed this post? Share it!

 
 

THE THREE BIGGEST DELIBERATE UNTRUTHS THAT THE DA IS FOOLING YOU WITH

A vote for the DA is a vote against yourself! The Cape party offers you peace and prosperity in a country of your own.

THE THREE BIGGEST DELIBERATE UNTRUTHS THAT THE DA IS FOOLING YOU WITH

THEY REPRESENT THE COLOURED AND WHITE COMMUNITY

How is this possible if their policy on affirmative action, BBBEE sports quotas and land grab is exactly the same than that of the ANC?

BETTER SERVICE DELIVERY”

This so-called claim to better service delivery is misleading.

The DA control municipalities in wealthier established areas and the ANC are controlling the bottom of the pile municipalities with almost non-existent infrastructure.

Not exactly comparing apples with apples are we?

You cannot claim to give better service delivery if you take over a Municipality such as Stellenbosch that has been in existence and administrated efficiently for over a hundred years, with a good financial standing, with existing employees that was appointed on MERIT before Affirmative action was implemented.

The Western Cape was governed by the ANC for a short while before the DA took over… I can’t remember any complaints about service delivery during that period.

The reason for this is that most of the existing employees then were appointed on merit before Affirmative action was implemented by either the ANC or DA.

You will find no evidence that the DA has in fact improved service delivery in any Western Cape municipality, they simply maintained the existing status quo, and any reasonable organisation can do that.

Thus clearly the DA’s claim to fame is built on another’s government’s legacy.

THE DA IS THE ONLY EFFECTIVE OPPOSITION TO THE CORRUPT ANC

Fact is they are ineffective opposition.

South Africa has lost approximately R700 BILLION in public money to corruption since the advent of democracy in 1994, do you have any idea what that money could have done for us?

The DA has done nothing to stop this.

Making a big noise and calling for enquiries and exposing a crime after the fact does not mean that you are preventing it.

IT MEANS THAT YOU ARE NOT PREVENTING IT!

A vote for the DA is a vote against yourself! The Cape party offers you peace and prosperity in a country of your own.


Enjoyed this post? Share it!

 
 

Massive increase in the number of Joburgers moving to Cape Town

A new FNB study points to a strengthening in the Western Cape’s ability to attract home buyers from other provinces while retaining its own residents, despite affordability challenges.

Gauteng, meanwhile, faces challenges of its own – holding onto repeat buyers. FNB noted that for the country’s largest formal housing market, the percentage of repeat buyers leaving Gauteng for the Western Cape has skyrocketed from a lowly 0.8% of Gauteng repeat buyers in 2009 to 9.1% by 2016.

The percentage of Gauteng repeat buyers leaving that province for KZN, by comparison, has only risen from 0.6% of total Gauteng repeat buyers to 1.9% by 2016 – and those with the Eastern Cape as a destination from 0.2% to 1% of total Gauteng repeat buyers over the same period.

According to household and property sector strategist at FNB, John Loos, the Western Cape has developed a competitive advantage, which appears reflected in its having the lowest percentage of repeat buyers leaving the province, i.e. 7.6% of total repeat buying in the province, as well as by far the strongest net inward migration rate of repeat buyers from other provinces.

“This should not come as too much of a surprise. The province’s economy is, along with Gauteng, arguably the most developed and diversified into more modern services industries, and had the second fastest average annual economic growth rate from 2011 to 2015, only marginally behind Gauteng.

“In addition, the City of Cape Town and surrounding areas has the benefit of a perceived high quality lifestyle compared to many other of SA’s cities, and it is this combination of good economic opportunity along with lifestyle that appears to be proving to be the winning recipe in attracting both wealth and skills to the province in relatively abundant quantities,” Loos said.
Massive increase in the number of Joburgers moving to Cape Town

The Net Inflow of Repeat Property Buyers to the Western Cape has become nothing short of spectacular, measuring 15.7% of the province’s repeat buying, having accelerated steadily since 2009, and now dwarfing the net migration rates of the other eight provinces, FNB’s report said.

By contrast, Gauteng and KZN find themselves with net outward migrations of repeat buyers for much of the time, while the Eastern Cape had only a very slight net inward migration in 2016, FNB said.

“Net outflows are something that one would think may not bode well for those regions’ future economic growth rates,” Loos added.
Massive increase in the number of Joburgers moving to Cape Town

 

“The trend should be of concern for Gauteng in the sense that it may battle to maintain its status as the fastest growth economy over the longer term should the net outflow of repeat buyers, along with their skills and purchasing power, continue to deteriorate further,” the property strategist said.

Loos stressed that first time buyer data suggested that Gauteng continues to attract young skilled labour market entrants moving to the region to start their careers.

“In addition, Gauteng’s superior home affordability can boost such a young buyer inward migration,” he said.
Massive increase in the number of Joburgers moving to Cape Town

The Western Cape, on the other hand, while still experiencing something of a golden era, needs to be concerned with finding a solution to deteriorating home affordability, Loos said.

“This provincial economy is a services dominated one, heavily reliant on skills attraction and retention. To sustain this net inflow of repeat home buyers while retaining more financially constrained 1st time home buyers, the region has to find ways to utilize land more effectively to create greater residential affordability, while also finding a solution to rapidly mounting traffic congestion.”


Enjoyed this post? Share it!

 
 

Charging Helen Zille: Maimane’s Moment of Truth?

Nearly unanimous was the decision to charge Western Cape Premier Helen Zille with bringing the DA into disrepute, deliberately acting in a way that negatively impacts the party and publicly opposing the party’s principles and published policies.

DA leader Mmusi Maimane announced the decision of the party’s federal executive taken earlier after a preliminary probe. A few weeks ago he complained about Zille’s tweets about the positive legacy of colonialism following a visit to Singapore. Faced with an almost immediate public backlash, Zille sort of apologised, but then publicly reiterated those sentiments.

Western Cape Premier Helen Zille remains in her job, but the DA is moving to close down further commentary on her tweets controversy. DA federal executive chairperson James Selfe told Daily Maverick that a letter would be sent to all DA members instructing them not to comment on the matter. Zille has not been banned from using Twitter.

The decision to haul Zille before a disciplinary committee of the federal legal commission sets in process a series of fastidious steps. Zille would still be notified officially of the charges on Sunday, giving five working days’ notice of proceedings. A panel of three of the 30-strong federal legal commission will conduct the disciplinary hearings at which lawyers are allowed to make presentations. If there is an appeal, a panel of five will deal with that.

If Zille is found guilty, the penalties, according to the DA constitution, range from her party membership being terminated or suspended, being suspended from positions and/or having privileges suspended to being admonished, fined a maximum of R50,000 and/or being ordered to do community service.

Given the potential challenges to co-ordinate lawyers’ diaries, there is no set time frame for finalising the disciplinary process. “Hopefully it will get done as soon as possible,” said Maimane.

The disciplinary hearing might be a bitter pill for the politician so closely associated with growing DA voting support in elections since taking over the lead from Tony Leon in 2007. It’s also a tough one for Maimane, who in 2015 was elected overwhelmingly as national leader following Zille’s surprise announcement that she would not stand again. Depending on how the chips fall, those close to her and what she is seen to represent may distance themselves from the party.

“This has not been an easy decision to take… Helen Zille is a former leader of the DA and the Premier of the Western Cape. She has contributed immensely to the growth and success of the DA. In the course of her life, she has consistently fought oppression and discrimination,” said Maimane.

But he also argued that it was his job to grow the party, pursue “our mission towards 2019” for a prosperous South Africa and what he calls the project of non-racialism. “No one individual is bigger than this.”

And that is where the nub lies. Zille’s comments have cast a cloud over the DA as it endeavours to shed allegations that it represents white interests and elites. Instead, such perceptions are reinforced by the comments about colonialism from a high-profile DA member and its highest representative in government, repeated by Zille in last week’s debate on her tweets in the Western Cape legislature.

Western Cape ANC secretary Faiez Jacobs on Sunday said the DA’s failure to suspend Zille pending the disciplinary hearing meant that for black party members “uncertainty remains on where the party stands on racism and on treatment of white and powerful leaders”. Not suspending Zille, according to Jacobs’s statement, meant “she still enjoys the benefits of power without any ensuing shame for her shameless act”.

Even as the DA seeks to shut down the colonialism tweets controversy by asking its members not to comment, the ANC and others may just continue to exploit the saga regardless of the disciplinary steps against Zille.

All this comes at a time Maimane described as an “unprecedented political moment”. A motion of no confidence in President Jacob Zuma in Parliament has been requested by the DA and EFF – National Assembly Speaker Baleka Mbete, who is also ANC national chairperson, on Sunday said consultations would unfold in terms of parliamentary rules – and both are pushing for an urgent scheduling of this constitutional motion, even if Parliament is in recess.

Both the EFF and DA, as well as the United Democratic Movement (UDM), have indicated they are in contact with ANC MPs who may support the opposition. The midnight reshuffle that saw Pravin Gordhan and Mcebisi Jonas sacked as finance and deputy finance minister has sparked anger not only in civil society, from which calls for mobilisation have emerged, but also the ANC and its alliance partner, the South African Communist Party (SACP), which has called on Zuma to resign. In an unprecedented move, ANC Deputy President Cyril Ramaphosa, Secretary-General Gwede Mantashe and Treasurer Zweli Mkhize have publicly distanced themselves respectively from the reshuffle to bring in new political bosses at the finance portfolio.

“Now more than ever our country must push to remove Jacob Zuma from power,” said Maimane, who talked of a mass movement for a prosperous South Africa, but did not indicate if, and how, his party would relate to calls for mobilisation from elsewhere.

Instead Maimane reiterated that the DA’s march on Friday to the ANC’s Luthuli House headquarters would go ahead, “peacefully”. It was not so when the DA in February 2014 tried to take its “fight for jobs” march to Luthuli House; police stopped the marchers before reaching the ANC head offices because of violence. In May 2012 violence broke out as DA supporters marched to Cosatu House in support of the youth wage subsidy the labour federation opposed.

The planned DA march was dismissed by EFF leader Julius Malema l. But Maimane argued it was appropriate. Zuma had been ANC president before the ANC majority in the National Assembly elected him as the country’s president, and repeatedly defended amid a series of scandals. “I want to give them that option  – choose South Africa,” said the DA leader.

That “Choose South Africa” message is also one Maimane wants ANC MPs to heed. He announced a meeting with other leaders of parties represented in Parliament on Monday “to come together and agree on the way forward in removing Jacob Zuma from office”.

For Maimane, much is at stake as leader of South Africa’s official opposition – regardless of Zille’s fate.


Enjoyed this post? Share it!

 
 

Britte het rasgevoel na die Kaap gebring

Jan van Riebeeck het klaarblyklik geen rassevooroordeel met hom saamgebring toe hy in 1652 aan die Kaap geland het nie. Dit merk ‘n mens as jy die oudste Afrikaanse families se moederlyn naspeur en agterkom dat die bloed van slawe en politieke bannelinge taamlik vrylik in hierdie families voorkom.

‘n Swart slavin, bekend as Lijsbet (Sanders) van die Kaap, se nageslag het waarskynlik die meeste heldefigure in die Afrikaner se geskiedenis opgelewer, terwyl nog ‘n slavin, Angela van Angola, se nageslag drie staatspresidente opgelewer het.

In die eerste eeu was daar gewoon ‘n tekort aan vroue aan die Kaap, sodat dienaars van die kompanjie noodwendig met slawe en bannelinge omgegaan en getrou het. Die een onverbiddelike eis was dat sulke slawe eers gedoop moes word. Tussen “Christen” en “heiden” was daar ‘n diep kloof, hoewel nie ‘n rasseskeiding nie.

Die historiese ou hooggeregshof-gebou aan die bopunt van Adderleystraat in Kaapstad het begin as die Moederstad se slawelosie – en die jong nedersetting se nie-amptelike bordeel.

Die buite-egtelike kinders van Europeërs is in hul vroeë twintigs van slawerny vrygestel en het so in die huweliksmark beland. Talle slawe en hul afstammelinge was ekonomies suksesvol en het later onder die welgesteldes aan die Kaap getel. So is bloed uit Afrika en veral uit Indië en Oos-Indië mildelik onder Afrikaanse families versprei.

In ag genome die klein bevolking van daardie tyd kan ‘n mens gerieflik aanvaar dat die nageslag van alle stamvaders wat in die eerste 100 tot 150 jaar ná Van Riebeeck die Kaap bereik het, noodwendig die bloed van slawe en bannelinge in hul are sal hê.

Eers toe daar sowat honderd jaar ná Van Riebeeck ‘n sterk gevestigde middestand ontstaan het, het ‘n kleur- en standsensitiwiteit begin ontwikkel.

Volgens Karel Schoeman, in sy boek Cape Lives of the Eighteenth Century, was dit toe ook nie soseer kleur waarop neergesien is nie, maar veral mense se slaweagtergrond. Dit was dus eerder ‘n klassevooroordeel as ‘n rassevooroordeel.

Dit was ook nie net amptenare uit die lae range wat met gekleurdes omgegaan en getrou het nie, maar ook hoë amptenare. Aan die Kaap het die sieketrooster Pieter van Meerhof getrou met die Hottentotvrou Eva (of Krotoa, soos sy haar self genoem het). Sy kon sowel Nederlands as Portugees praat en was een van die amptelike tolke aan die Kaap. Hul dogter, Pieternella, is met Daniël Zaaiman getroud, en het só een van ons Afrikaanse stammoeders geword. Sy is die hoofkarakter van Daleen Matthee se roman Pieternella van die Kaap en Dan Sleigh se Eilande.

Soos die geval van Pieternella van Meerhof duidelik illustreer, sal ‘n mens meesal nie jou gekleurde stammoeders se herkoms raaksien as jy net navorsing doen oor jou voorvaderlyn nie. Die moederlyn is baie belangrik vir ‘n deeglike begrip van ‘n groep se waardes en leefstyl. Vroue dra immers nie net gene aan hul nageslag oor nie, maar bepaal in die meeste gevalle ook die styl en kultuur van ‘n gesin.

Gelukkig is daar deesdae baie vroue wat in genealogie belangstel en ywerig besonderhede oor ons voormoeders naspeur.

Daar is navorsers wat meen die gebruik om seuns van vrygestelde slawe die middelnaam Africanus te gee (dogters Africana), die begin was van die woord Afrikaner. Soos Hendrik Bibault (Biebow/Biebauw) teenoor die gehate landdros Starrenburg van Stellenbosch uitgeroep het: “Ik ben een Africaander.” Waarskynlik bedoelende dat hy nie ‘n hierjy is nie maar ‘n vrygeborene van Afrika en geen “Hollander” nie.

Omdat die VOC ‘n handelsorganisasie was, was hulle nie besonder geïnteresseerd in die koloniste se ekonomiese welvaart nie. Daarom was daar vroeg al ‘n neiging om die Hottentots-Hollandberge oor te steek en ‘n bestaan as veeboere op die grens te maak.

Grensboere het meesal verkies om Khoi-arbeiders te huur eerder as om slawe te koop, want die Khoi het geweet hoe om met vee te werk. In die kompanjie was daar aanvanklik die vrees dat hierdie mense sal verwilder en hul “beskawing” sal verloor. Maar hulle het as “blanke Christene” meerderwaardig gevoel teenoor die “swart heidene” met wie hulle saamgeleef het.

Die neiging van een groep om meerderwaardig te voel teenoor ‘n ander groep is blykbaar universeel. Die woord Khoi-Khoi, waarmee die inheemse inwoners van die Kaap hulself benoem het, beteken “ware mense” en die woord San was hul skeldnaam vir die Boesmans, wat hulle nie as volwaardige mense beskou het nie.

As mens die opmerkings van reisigers en selfs besoekende amptenare lees, is dit duidelik dat baie grensboere eintlik maar in naam Christene was. Mettertyd het die skeiding tussen “Christen” en “heiden” dus verander in “wit meerderwaardigheid” teenoor “swart minderwaardigheid.”

Ná die Britse oorname van die Kaap in 1814 het kleurvooroordeel sterk begin toeneem. Lady Anne Barnard skryf dat mense van kleur, hoe ryk of goed opgevoed ook al, geen hoop het om deel van die toonaangewende klas aan die Kaap te word nie.

In ‘n onderhoud wat ek jare gelede met die bekende Groot Trek-navorser, wyle prof. C.F.J. Muller, gehad het, het hy vertel hoe die Britse houding oor stand en kleur spoedig ‘n uitwerking op die hele samelewing gehad het. So het die bekende Strooidakkerk in die Paarl sy gebruik om in kerkregisters na mense van kleur te verwys as “van die Kaap,” verander na “groot gedoop,” om die kleurelement te verbloem.

Mense in gemengde huwelike het as gevolg van sosiale druk toenemend uit die Boland na die Oosgrens verhuis, en vandaar dikwels ook in een van die Groot Trek se laers beland. Ons weet ook uit Louis Trichardt se dagboek dat sy trek – die heel eerste – ‘n besonder rasgemengde trek was.

Hoewel die kerk aan die Kaap van die volksplanting af geen onderskeid op grond van kleur gemaak het nie, het die Kaapse Sinode in 1857 besluit om “ter wille van die swakheid van sommige” die nagmaal voortaan apart aan gekleurdes in sogenaamde sendingkerke te bedien. Dit het twee dekades later gelei tot die stigting van ‘n aparte NG-Sendingkerk.

Hoewel kleurvooroordeel aan die Kaap verhard het, was daar in die grensgebiede, wat ‘n mens met die Amerikaanse Wilde Weste kan vergelyk, heelwat meer sosiale beweeglikheid. Omring deur óf die Khoi óf die Xhosas, kon mense van kleur makliker deel van die blanke groep word.

Natuurlik ook van die Khoi of Xhosa-gemeenskappe as dit was wat jy verkies het. Só iemand was die Griekwahoof Adam Kok, wat deur die De Bruyns aan die Mullers verwant is.

Hierdie groter kleurverdraagsaamheid het blykbaar tot vroeg in die twintigste eeu voortbestaan, aangesien verskeie Vrystaatse burgers ná die Anglo-Boereoorlog met gekleurde vroue uit St. Helena teruggekeer het.

Mens moet jou afvra of die heftige debat oor bloedvermenging, wat die Nasionale Party se oorwinning in 1948 voorafgegaan het, ooit moontlik sou gewees het as daar nie in die praktyk rassevermenging op taamlike groot skaal plaasgevind het nie?

Toe die NP in die 1950’s wetgewing aanneem wat rassevermenging kriminaliseer en liefde oor die kleurgrens tot die misdaad “ontug” verklaar, het rassevooroordeel noodwendig verhard. Mense en hul gesinne se lewe is verwoes deur strafregtelike ontugsake waarvan die getuienis wat in die hof gelewer is, vandag dikwels lees soos die teks van ‘n surrealistiese drama.

Amptenare, wat waarskynlik self nie besef het hoeveel gekleurde bloed in hul eie are vloei nie, het dekrete uitgevaardig wat bepaal het dat kinders uit een huis op grond van hul velkleur na verskillende skole gestuur moes word. D.J. Opperman het ‘n gedig getiteld “Draaiboek” oor hierdie gevalle geskryf.

Elke stukkie inligting wat mens vandag oor ons gekleurde voormoeders kan uitvind, help ons bevry uit hierdie benepe en benouende rasbeheptheid.

Bloedlyn van slawe en bannelinge

My niggie Anneke Muller van Stellenbosch het haar moederlyn in die families Muller, Diederichs, Prinsloo en Louw nagevors. So het sy ons hele familie aangesteek om die skemer-wêreld van politieke bannelinge en slawe te ondersoek, waaruit later van die belangrikste heldefigure in die Afrikanergeskiedenis gestam het.

‘n Swart slaaf uit Wes-Afrika, Evert van Guinee, en sy vrou Anna het byvoorbeeld diep spore in die Afrikaner se geskiedenis help trap. Hulle was reeds teen 1669 vrygestel en het grond ontvang om op te boer, terwyl etlike van die oorspronklike vryburgers nie daarin kon slaag om ‘n bestaan op die grond te maak nie.

Hulle was die grootmaakouers en dalk regte ouers (hoewel navorsers nog daaroor stry) van Lijsbet (Sanders) van die Kaap, wat waarskynlik die voormoeder was wat die meeste Afrikaanse heldefigure opgelewer het.

Haar dogter, Maria Evert, ook bekend as Swarte Maria, het ‘n verhouding met Bastiaan Colijn en word die voormoeder van die Colijnfamilie. By die bekende vrygestelde – en welgestelde – slaaf Louis van Bengale het Lijsbet later drie kinders, Elizabeth, Anna en Maria Louisz, wat almal rolle in verskeie Afrikaner-families speel.

Lijsbet het verskeie verhoudings gehad, onder meer met Johan Herbst, waaruit Clara Herbst gebore is. Clara kon egter ook die kind van die Engelsman William Tarling (Willem Teerling) wees, aangesien Clara reeds 13 was toe die volgende Herbst-kind gebore is.

Clara trou in 1712 met Johannes Potgieter. Deur Clara en haar drie dogters by Louis van Bengale, lewer Lijsbet se nageslag persoonlikhede op soos die Voortrekkerleier Hendrik Potgieter, generaals Louis Botha en Koos de la Rey, die trekvoël Coenraad Buys, die Voortrekkerverkenner Hans Dons de Lange, wat later deur die Britse bewind in Natal tereg gestel is en selfs die skrywer C.M. van den Heever.

Pres. Paul Kruger van die ZAR het ook haar bloed in sy are, hoewel sy direkte voormoeder Johanna Kemp is. Sy is die dogter van Nicolaas Kemp, wat in ‘n amptelike dokument as “halfslag” beskryf word.

Clara se suster, Gerbrecht Herbst, trou met Johannes Vosloo, wat waarskynlik self die kind van die slavin Constantia was. Uit hierdie huwelik is ‘n dogter, Helena Vosloo, gebore wat met Johannes Pretorius trou. Onder hul nageslag tel die Voortrekkerleier Andries Pretorius en sy seun pres. Marthinus Wessel Pretorius, die stigters van Pretoria.

Van die Pretoriusse af loop Lijsbet se bloedlyn oor die Oosthuizens, Cronjes en De Jagers tot by die Mullers.

Die Nederlanders het die gebruik gehad om politieke verset teen hul koloniale bewind in die Ooste te onderdruk deur die leierskorps en hul gevolg na die Kaap te verban. So het dit gebeur dat twee bannelinge, Amseboe en Anabe van Timor, voorouers van die Mullers geword het. Hulle dogter, Wilhelmina van Mauritius, ook bekend as (H)Ermina Karelse, trou met een van my voorsate, Pieter Christiaan de Jager.

Amseboe se ander dogter, Maria Elizabeth Jooste, is weer ons voormoeder deur die Prinsloo-lyn en onder hul nageslag tel die Prinsloos van die Slagtersnekopstand. So het ons ontdek dat sowel my pa as my ma (‘n nooi Diederichs en nou verwant aan die Prinsloos) die nageslag van Amseboe is.

Die bekende Maria Lozee (“Maria Losie”, omdat sy op ‘n tydstip ‘n toesighouer by die slawelosie was), ‘n dogter van die slavin Angela van Angola, se bloed vloei ook oor die families Steyn, Malan, De Bruyn, Prinsloo tot by die Diederichse.

Maria Lozee word dus die stammoeder van drie staatspresidente: Hermanus Steyn, president van die kortstondige Republiek van Swellendam, pres. M.T. Steyn, die beroemde bittereinderpresident van die Oranje-Vrystaat, en pres. Nicolaas Diederichs van die Republiek van Suid-Afrika.

Nog ‘n politieke banneling speel ‘n rol: Aboel Jonker van Makassar, ‘n vrygestelde slaaf. Jonker was ‘n woord wat die Nederlanders gebruik het om aan te dui dat iemand van adellike afkoms is. Hy was waarskynlik een van die slagoffers toe die Nederlanders die Portugese handelsposte in die Ooste verower het.

Hy was ‘n gesiene onderwyser, koster en boer in Drakenstein. By Rosetta van Java het hy ‘n seun wat trou met Petronella Langeveld, dogter van Cornelia Jacobs van die Kaap. Hulle seun Abdol Jonker, is op veertienjarige leeftyd gedoop met die naam Adolph.

Aboel Jonker se bloed vloei tot by die Diederichse. Hy was terloops ook die eerste Afrikaanse stamvader wie se Oosterse herkoms deur middel van DNS-toetse bevestig is.

Deur:  Piet Muller


Enjoyed this post? Share it!